20 lutego 1856 roku w kłębach pary i dymu, wśród huku, zgrzytu i gwizdu wjechał na tarnowski, prowizoryczny jeszcze dworzec kolejowy pierwszy pociąg. Nastąpiło oficjalne uruchomienie linii kolejowej Kraków – Bochnia – Tarnów – Dębica. Trasa miała 111 km dla regularnej komunikacji towarowej i pasażerskiej. Dziennie kursowały dwa pociągi. Z Dębicy do Krakowa jechało się wówczas 4 godziny 10 minut, a do Wiednia – 19 godzin 10 minut. W granicach powiatu tarnowskiego było 18,3 km tej jednotorowej linii kolejowej. Dzięki linii kolejowej miasto zaczęło się rozwijać, powstawały nowe fabryki, cegielnie, domy, ulice. Z chwilą oddania połączenia kolejowego Tarnów liczył niecałe 8 i pół tysiąca mieszkańców. W 1869 roku miał już ponad 21 tysięcy obywateli, a w 1910 roku – 36 tysięcy 731 osób mieszkańców.

Już w latach trzydziestych XIX-tego wieku rozważano w Wiedniu projekty budowy linii kolejowej przebiegającej przez całą Galicję: od Brodów poprzez Lwów, Tarnów, Bochnię, Podgórze (z pominięciem Wolnego Miasta Krakowa) na Morawy i dalej do Wiednia. W latach czterdziestych wybudowano linię łączącą Wiedeń z Bohuminem. Po aneksji Krakowa przez Austrię postanowiono przedłużyć istniejącą linię Mysłowice-Kraków dalej na wschód. Z tego rodzaju postulatami występowali także galicyjscy działacze, spodziewając się, że kolej wpłynie na rozwój gospodarczy kraju. Ostatecznie przeważyły austriackie względy strategiczne: czynniki wojskowe chciały mieć linię kolejową, ułatwiającą ewentualną obronę Galicji.

KALENDARIUM

1840 W Stanach Galicyjskich przedłożono pierwszy projekt budowy kolei z Bochni do Lwowa. Jej trasa miała biec przez Partyń, przysiółek Łęg Tarnowski, Pawęzów, Lisią Górę, Jodłówkę do Czarnej. W tej wersji omijałaby Tarnów. W nowej sytuacji politycznej, jaka ukształtowała się po włączeniu Rzeczypospolitej Krakowskiej do monarchii habsburskiej (1846), rząd wiedeński postanowił zbudować linię kolejową z Krakowa do Lwowa. W 1850 roku rozpoczęto przygotowania do tego przedsięwzięcia. Do 1853 roku wybudowano odcinek Bochnia – Dębica, jednak bez połączenia z Krakowem (wykonano nasypy i inne roboty ziemne, ale nie ułożono torów). Wybuch wojny krymskiej w 1853 roku i związane z tym napięcie w stosunkach austriacko-rosyjskich zmusiły rząd cesarza Franciszka Józefa II do podjęcia decyzji o usprawnieniu komunikacji w Galicji. Roboty przy tej linii podjęto ponownie w połowie września 1854 roku. Przebiegały one w błyskawicznym tempie dzięki zatrudnieniu przy niej 12 tysięcy żołnierzy. Prace trwały nieprzerwanie nawet podczas ostrej zimy i zostały ukończone po 11 miesiącach. Próbna jazda pociągu z Krakowa do Dębicy odbyła się 15 października 1855 roku. Późną jesienią tegoż roku linia kolejowa Kraków – Bochnia – Tarnów – Dębica była gotowa do eksploatacji.

20 lutego 1856 Oficjalne otwarcie linii kolejowej Kraków – Bochnia – Tarnów – Dębica długości 111 km dla regularnej komunikacji towarowej i pasażerskiej. Kursowały dwa pociągi dziennie. Z Dębicy do Krakowa jechało się wówczas 4 godziny 10 minut, a do Wiednia – 19 godzin 10 minut.

1 stycznia 1858 Z braku funduszy rząd wiedeński przyznał linię Towarzystwu Cesarsko-Królewskiej Uprzywilejowanej Galicyjskiej Kolei Arcyksięcia Karola Ludwika z zobowiązaniem przedłużenia jej do Lwowa.

1860 Początek budowy pierwszego stałego dworca kolejowego w Tarnowie. Był to budynek parterowy z wejściem od strony podjazdu i obszerną wiatą od strony torów. Składał się z przedsionka, westybulu z kasami, z oddzielnych poczekalni dla trzech klas pasażerskich i restauracji. Ponadto w obrębie dworca znajdowały się: kasa bagażowa, biuro pocztowe, pomieszczenia służbowe kolei i biuro zawiadowcy. Poza dworcem na stacji wybudowano prostokątną lokomotywownię na osiem maszyn, wagonownię, magazyn, stację wodną z pompą parową i warsztaty.

28 lipca 1873 Cesarz Franciszek Józef podpisał rozporządzenie dotyczące budowy linii kolejowej Tarnów – Tuchów – Stróże – Nowy Sącz – Leluchów, a już 4 września rozpoczęto pierwsze prace. Linia leluchowska miała charakter strategiczny. Budowano ją jako połączenie transkarpackie tak dla handlu, jak i dla użytku wojska na wypadek wojny z Rosją. Eksploatację tej linii powierzono Towarzystwu Pierwszej Węgiersko-Galicyjskiej Kolei Żelaznej.

18 sierpnia 1876 Przekazanie do użytku linii kolejowej Tarnów – Tuchów – Stróże – Nowy Sącz – Leluchów (dł. 147,7 km). Jednocześnie uzyskała ona połączenie z węgierską linią preszowską. Tarnów zaś stał się wówczas stacją węzłową.

1878 W ciągu każdej doby przez Tarnów, linią Kraków – Lwów, przetaczało się sześć pociągów pasażerskich (dwa pospieszne, dwa osobowe i dwa “mieszane”). Osobowe z Krakowa i Lwowa meldowały się koło południa, pospieszne i “mieszane” przyjeżdżały w nocy i nad ranem. Raz dziennie, o godzinie 1.45 po południu, odchodził pociąg z Tarnowa do Leluchowa, a raz w tygodniu we wtorek o 6 nad ranem pociąg „mieszany” ”do Nowego Sącza (Rozkład Jazdy 1878 rok).

1879 Rozpoczęto modernizację linii Karola Ludwika: przebudowa całej stacji w Tarnowie oraz mostów, które przygotowano pod ułożenie drugiego toru.

1889-1891 Położenia drugiego toru na linii Karola Ludwika Kraków – Lwów.

1 stycznia 1892 Po przeprowadzeniu szeregu działań o charakterze restrykcyjnym rząd austriacki przystąpił do upaństwowienia i przejęcia Kolei Karola Ludwika przez państwo.

1897 Początek przebudowy stacji Tarnów. Zmieniono układ torowy, poszerzając stację w kierunku południowym i przedłużając ją w kierunku zachodnim, co spowodowało również konieczność wydłużenia wiaduktu nad szosą na Strusinie (dziś ul. Krakowska). Przebudowano również magazyny. Największą inwestycją było poszerzenie, a właściwie budowa nowego dworca kolejowego. Stary budynek, wobec wzrastającej ilości podróżnych, okazał się zbyt mały i nie funkcjonalny.

15 października 1906 Otwarcie wybudowanej z funduszy prywatnych linii Tarnów – Żabno – Dąbrowa Tarnowska – Szczucin (dł. 48,6 km). Dziennie kursowały nią dwa składy pasażerskie lub mieszane. W 2000 roku zawieszono ruch pasażerski na tej linii.

1906-1910 Budowa nowego dworca kolejowego projektu E. Baudischa. Kubatura budynku wzrosła prawie dwukrotnie, a jego rzut powiększył się przez poszerzenie całej budowli wzdłuż torów i przesunięcie północnej fasady. Zwiększono znacznie powierzchnię przeznaczoną dla podróżnych, głównie poprzez budowę obszernego westybulu z wielkimi oknami, dwukrotnie wyższego od przylegających doń łączników, wiążących go z nieco mniejszymi salami restauracyjnymi. Od strony zachodniej do dworca dobudowano nowy budynek poczty. Nowy dworzec (w przeciwieństwie do starego – niskiego i długiego, bez żadnych akcentów wertykalnych) jest gmachem monumentalnym o wyraźnej przewadze elementów pionowych. Jego bryła, złożona z kilku graniastych członów, dominuje nad otoczeniem. Przy dworcu oraz nad platformą drugiego peronu założono wiaty na żeliwnych kolumnach; zaś obydwa perony połączono tunelem.

24 listopada 1910 Uroczyste otwarcie i przekazanie do eksploatacji dworca kolejowego w Tarnowie. Gazeta „POGOŃ” z dnia 27 listopada 1910 roku pisała:
„Nareszcie — po kilku latach prawdziwej męki, zarówno personelu kolejowego, jak przejeżdżającej Publiczności, doczekaliśmy się nowego dworca kolejowego, którego otwarcie odbyło się bardzo uroczyście we czwartek d. 24 listopada 1910 roku.
W pięknie przystrojonym westybulu zebrali się liczni przedstawiciele władz rządowych i autonomicznych, duchownych i świeckich, posłowie do Rady państwa i Sejmu, delegaci instytucji miejscowych i przedstawiciele miejscowego personelu kolejowego, ażeby uczestniczyć w uroczystości poświęcenia, którego dokonał Najpierw- Ks. Biskup tarnowski Dr Leon Wałęga, w asystencji ks. Dr. Dutkiewicza, rektora Seminarium Duchownego i ks. Tyczkowskiego, superyora Księży Misjonarzy. W zastępstwie ministra kolejowego, który z powodu otwarcia w tymże dniu sesji Rady państwa, przyjechać nie mógł, przybyli: szef sekcji Kosiński i wice sekretarz minister Dr Leopold Starzewski, a w zastępstwie namiestnika radca Ustyanowski. Władze wojskowe reprezentował gen. Ziegler, Krakowską Izbę handlową prezes Dattner, krajowe władze kolejowe: dyr. kolei radca dworu Zborowski, wicedyrektor Jasiński, st. inspektor May wałd. Rappaport, Dr M, Starzewski, insp. Saller, Winkler, Cyprian, sekr. prezyd. Dr Spitzer, insp Kaiser, Moldauer i Jana, naczelnik stacyi w Tarnowie.
Prócz tego przybyli: JW. Ks. inf. Walczyński, marszałek powiatu i poseł do Rady państwa ks. Dr Zyguliński, poseł Dr. Battaglia, burmistrz m. N. Sącza Barbacki i poseł sejmowy Witos.
Rada m. Tarnowa stanęła in corpore z burmistrzem Dr. Tertilem, — c. k. Starosta radca Nam. Reiner z naczelnikami władz państwowych — dyrektorowie szkół średnich: Trochanowski, Dr Leniek i Jaglarz, a wreszcie reprezentanci personelu wykonawczego, budowy.
Przeprowadzony w uroczystej asyście do prowizorycznego ołtarzyka, stanowiącego zarazem mównicę, dopełnił ks. Biskup Wałęga poświęcenia hali, potem w odniosłych słowach przemówił o znaczeniu i przeznaczeniu nowego gmachu, wyrażając publicznie uznanie swe dla miejscowego personelu kolejowego.
Następnie zabrał głos burmistrz Dr Tertil, a zwracając uwagę na ogólne znaczenie nowego dworca w Tarnowie, złożył podziękowanie posłowi Battaglii za gorliwe zabiegi u władz, a przedstawicielom władz, tj. ministrowi kolejowemu, szefowi sekcji Kosińskiemu i radcom dworu Horoszkiewiczowi i Dr Zborowskiemu, który z niezwykłą energią i gorliwością budowę tę do skutku doprowadził, serdeczne podziękowanie.
Zwrócony do p. insp. Jany, jako przedstawiciela miejscowego zarządu slacyi, wyraził burmistrz imieniem miasta życzenie, ażeby szlachetne myśli inicjatorów i wykonawców tego epokowego dzieła ziściły się w całej pełni, co tern łatwiej wobec nowych urządzeń miejskich spełnić się może.
Wzniesiony przezeń okrzyk na cześć wielkodusznego Monarchy, powtórzono z zapałem, następnie zabrał głos szef sekcji Kosiński, który oddając dworzec imieniem ministra do publicznego użytku, podziękował zarazem Dr Zborowskiemu. za troskliwe czuwanie nad przeprowadzeniem budowy — zakończyło zaś uroczystość przemówienie Dr Battaglii na temat ekonomicznego podniesienia miasta przez inwestycje.

1911 Władze kolejowe zafundowały dla dworca w Tarnowie dziesięć wielkich malowideł olejnych przedstawiających „najpiękniejsze widoki” Tatr i Pienin. Prasa tarnowska pisała: „Wchodząc do hali od strony peronu widzimy po prawej ręce mały obraz przedstawiający „Bramę Kraszewskiego”, następnie wielki środkowy widok z „Olczyskiej Doliny” i mały przedstawiający „Sokolicę”. Po stronie lewej umieszczono mały widok „Wielkiego Szczytu Wideł”, wielki środkowy „Batyzowiecką Grań” z jeziorem i mniejszy środkowy obraz przedstawiający „Okno na Grani”. Resztę obrazów stanowią „Siklawa” tudzież fragmenty nizin „Podhala”.

1915 Wycofujące się wojska rosyjskie w rejonie Tarnowa zniszczyły kolejowe obiekty inżynieryjne, m.in. most na rzece Dunajec. Atakujące zaś wojska państw centralnych, prowadząc artyleryjski ostrzał miasta, zrujnowały częściowo dworzec kolejowy.

11 listopada 1918 Powstaje niepodległa II Rzeczpospolita Polska. Zarządzanie kolejami w Galicji przechodzi w polskie ręce.

1919 Ministerstwo Komunikacji przekształcono w Ministerstwo Kolei Żelaznych.

1920 Uruchomienie kolejowych warsztatów napraw wagonów osobowych i towarowych w Tarnowie.

1926 Prezydent RP przywraca Ministerstwo Komunikacji i tworzy przedsiębiorstwo “Polskie Koleje Państwowe”.

1927 Oddano do użytku bocznicę kolejową do fabryki Związków Azotowych oraz przystanek kolejowy w Dąbrówce Infułackiej (dziś Tarnów Mościce).

30 czerwca 1929 Na dworzec kolejowy w Tarnowie wjechał specjalny pociąg, którym sprowadzono z Syrii trumnę z prochami Wielkiego Polaka, generała Józefa Bema.

1938 Na trasie Kraków – Tarnów – Rzeszów – Przemyśl w ciągu doby kursowało piętnaście pociągów. Linię Kraków – Tarnów – Nowy Sącz – Krynica obsługiwało zaś dziesięć pociągów, natomiast po linii Tarnów – Szczucin jeździło pięć pociągów (Urzędowy Rozkład Jazdy … 1938 rok).

28 sierpnia 1939 Z Tarnowa wyjechały pociągi z ostatnimi zmobilizowanymi jednostkami wojskowymi, kilka godzin później doszło do tragedii. Można powiedzieć, że II wojna światowa zaczęła się w Tarnowie. Na tarnowskim dworcu kolejowym, w przechowalni bagażu, nastąpił wybuch podłożonej bomby zegarowej, powodując ofiary w ludziach oraz zniszczenie części dworca. W wyniku eksplozji zginęło 20 osób przebywających w poczekalni i restauracji, a 35 osób zostało rannych. Był to zamach przeprowadzony przez hitlerowskiego dywersanta z Bielska Białej.

14 czerwca 1940 Z tarnowskiego dworca kolejowego wyruszył pierwszy transport 753 więźniów do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu.

1945 Niemcy, wycofując się pod naporem Armii Czerwonej, zniszczyli mosty na rzekach Dunajec i Biała. W 50% zdewastowane zostały też urządzenia zabezpieczenia ruchu na stacji Tarnów.

1946-1949 Odbudowa linii kolejowych po zniszczeniach II wojny światowej.

1947 W budynku, przylegającym od strony wschodniej do głównego gmachu dworca kolejowego Tarnowie, rozpoczęła się kulturalna działalność kolejarzy. Znalazły tu miejsce kolejno świetlica, a następnie Klub Związku Zawodowego Kolejarzy wraz z biblioteką.

28 września 1962 Zelektryfikowano linię kolejową na odcinku Kraków Podłęże – Tarnów Zachodni (Tarnów Mościce).

25 września 1963 Uruchomiono trakcję elektryczną na odcinku z Tarnowa Zachodniego (Mościce) do Rzeszowa.

1965-1977 Przebudowa wiaduktu nad ulicą Krakowską w Tarnowie, budowa obiektów polepszających bezpieczeństwo ruchu podróżnych oraz dworca na stacji Tarnów Zachodni (Mościce).

1966 W Klubie Kolejarza w Tarnowie powstał zespół „Bałtowie”, który działając blisko 10 lat i przechodząc ewolucję od wokalno-instrumentalnej grupy beatowej do kapeli jazzrockowej, zdobywał główne trofea na najważniejszych krajowych festiwalach dla muzyków amatorów, wielokrotnie gościł na antenie Polskiego Radia, a także TVP. Każdy występ „Bałtów” w Tarnowie był równoznaczny z pełną widownią. Założycielem i kierownikiem muzycznym zespołu był Roman Stępień, a w jego składzie grali m.in.: Paweł Birula – zwycięzca Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenki Studenckiej, wokalista Teatru STU, a następnie grupy „EXODUS”, a także Tomasz Żeliszewski – aktualny perkusista i menadżer Budki Suflera.

1974–1994 W Klubie Kolejarza działalność muzyczną prowadził pod kierownictwem Romana Stępnia – zespół VETO, również uczestniczący w życiu kulturalnym Tarnowa, laureat licznych muzycznych festiwali. Zespół występował również podczas różnorodnych kolejarskich imprez w na terenie niemal całej Polski. Po wyjazdach za granicę znacznej części zespołu swą dalszą działalność w kolejnych latach kontynuował jako „Rodzinna Formacja Muzyczna”.

Kwiecień 1984 Rozpoczęto modernizację linii Tarnów – Tuchów – Stróże – Nowy Sącz – Muszyna – Krynica – Leluchów (elektryfikacja i zmiana profilu trasy).

30 listopada 1984 Oddano do eksploatacji pierwszy odcinek zelektryfikowanej linii leluchowskiej Tarnów – Tuchów. Prace na całej linii do Leluchowa i Krynicy zakończono w 1987 roku.

31 maja – 2 czerwca 1996 Jubileuszowe uroczystości w Tarnowie z okazji 140-lecia linii Kraków – Bochnia – Tarnów – Dębica, 120-lecie linii Tarnów – Nowy Sącz – Leluchów i 90-lecie linii Tarnów – Szczucin. W programie obchodów zorganizowano konkurs plastyczny dla dzieci “Koleją w Świat”, koncert muzyczny, wystawę taboru kolejowego, uroczysty wjazd i powitanie pociągu retro z Krakowa, którym podróżowano z Tarnowa do Szczucina. Na wyznaczonych stacjach odbyły się spotkania i programy artystyczne przygotowane przez poszczególne gminy. Imprezę zakończył festyn dla dzieci i dorosłych na stadionie “Tarnovia” w Tarnowie. Ponadto Poczta Polska wydała z tej okazji okolicznościowy datownik. Inicjatorami obchodów tych jubileuszy byli: Krzysztof Jasiński z Wagonowni PKP w Tarnowie oraz Paweł Sroka z TVP Kraków.

11 czerwca 1997 Na torach PKP w Tarnowie miały miejsce nietypowe prymicje. W Wagonowni PKP w Tarnowie została odprawiona Msza św. prymicyjna, której przewodniczył były pracownik tej jednostki – ojciec Mariusz Jachym, redemptorysta. Mszę św. prymicyjną o. Jachym odprawił przy udekorowanym ołtarzu na platformie wagonu towarowego. Do wagonu została dołączona lokomotywa. Jej sygnał kilkakrotnie zabrzmiał podczas uroczystości. Ojciec Mariusz od lat związał się z tarnowską PKP, gdzie uczęszczał do szkół kolejowych, a następnie pracował przy naprawie wagonów. To właśnie tu zrodziło się powołanie misjonarza, który w dniu święceń kapłańskich otrzymał dekret posyłający go do pracy misjonarskiej w Boliwii o której zawsze marzył. Tarnowscy kolejarze postanowili zorganizować tę uroczystość, aby pożegnać swojego kolegę ze szkolnej ławy, i z pracy.

1998 Rozpoczęto restrukturyzację, komercjalizację i prywatyzację PKP.

2000–2004 W pomieszczeniach Klubu Kolejarza, które funkcjonowały pod patronatem PKP CARGO S.A., działał zespół „Slight Confussion” – zrzeszający pod opieką Romana Stępienia młodych tarnowskich muzyków. Zespół aktywnie uczestniczył także w imprezach kulturalnych Tarnowa, zdobywając trofea na muzycznych Festiwalach. Z męskiej części tego grona wyłoniła się w 2004 roku, zaliczana do ścisłej krajowej czołówki młodych zespołów jazzowych, grupa „Up to date”, której współtwórcą obok tarnowskich muzyków (Bartek Rojek, Kuba Cywiński, Rafał Stępień) był wybitny gorzowski skrzypek Adam Bałdych.

2005 Poseł na Sejm RP Ziemi Tarnowskiej Michał Wojtkiewicz złożył na komisjach sejmowych interpelacje i rozpoczął starania w sprawie przeznaczenia odpowiednich środków finansowych z budżetu Państwa na remont zabytkowego dworca kolejowego w Tarnowie.

2006 Dzień w Stacji Tarnów: z transportu kolejowego korzysta około 3500 osób, przejeżdża i odjeżdża we wszystkich kierunkach prawie 100 pociągów pasażerskich (osobowe, pospieszne, ekspresowe i międzynarodowe). Bieg rozpoczyna i kończy tu oraz przejeżdża tranzytem ponad 80 pociągów towarowych. Na Węźle PKP Tarnów działa Zakład Przewozów Towarowych PKP CARGO S.A., oraz kilka sekcji biur i posterunków innych zakładów spółek kolejowych PKP.

3-4 czerwca 2006 Jubileuszowe uroczystości w Tarnowie z okazji 150-lecia linii Kraków – Bochnia – Tarnów – Dębica, 130-lecia linii Tarnów – Nowy Sącz – Leluchów i 100-lecia linii Tarnów – Szczucin (na niej od 2000 roku zawieszono ruch pasażerski). W programie obchodów zorganizowano m.in.:, wystawę taboru kolejowego. Podziwiano uroczysty wjazd pociągu retro z gośćmi z Krakowa, którym następnie podróżowano z Tarnowa do Tuchowa. W międzyczasie podczas jego postoju przy peronie pierwszym przedstawiono spektakl teatralny. Poczta Polska z tej okazji wydała okolicznościowy datownik oraz kartkę pocztową. Inicjatorami obchodów tych jubileuszy byli: Urząd Miasta Tarnowa, Miasto i Gmina Tuchów, Krzysztof Jasiński z Zakładu Przewozów Towarowych w Tarnowie oraz PKP CARGO S.A. – sponsor pociągu retro.

2006 Pod koniec roku, staraniem posła na Sejm RP Michała Wojtkiewicza, przystąpiono do generalnego remontu niemal wszystkich elementów dworca PKP w Tarnowie.

2007-2010 Generalny remont dworca kolejowego w Tarnowie.

2008 W związku z remontem dworca kolejowego w Tarnowie oraz likwidacją patronującego Zakładu Przewozów Towarowych spółki PKP CARGO S.A. zakończono długoletnią działalność kulturalną i bibliotekarską w pomieszczeniach Klubu Kolejarza.

13 listopada 2010 100 LAT I DRUGIE NARODZINY DWORCA KOLEJOWEGO W TARNOWIE. Tarnowski dworzec kolejowy otwarto po generalnym remoncie. Wymieniono podłogi, instalację elektryczną, wodno-kanalizacyjną i teletechniczną. Odnowiono elewację budynku i jego wnętrze. Wyremontowano dach, stropy, pomieszczenia kas biletowych, korytarze, poczekalnie dla podróżnych. Prace nie ominęły również fundamentów, które trzeba było wzmocnić. Głównym celem tej modernizacji było odtworzenie oryginalnej architektury tarnowskiego dworca kolejowego oraz połączenie tego ze współczesnymi standardami obsługi pasażerów. I w pełni udało się to zrealizować. Prawie trzy lata trwały zmagania budowlańców, kolejarzy, architektów, konserwatorów zabytków i artystów plastyków przy renowacji tarnowskiego dworca. Całość modernizacji kosztowała 42 mln zł. Biuro rzecznika PKP S.A. podało, że tylko w 2010 roku do rewitalizacji dworca w Tarnowie zużyto 130 metrów sześciennych betonu, ponad 20 ton konstrukcji stalowych, 2 kilometry kabli, 177 ton tynku, ponad 3300 litrów farb, 50 ton cementu i… niemal 400 kilogramów gwoździ. Przy tej modernizacji szczególną uwagę poświęcono odnowieniu zabytkowych fresków, malowideł i elementów rzeźbiarskich. Wymianie i renowacji poddano także okna, drzwi i parapety. Z okazji 100-lecia tarnowskiego dworca Zarząd PKP S.A. ufundował dwa współczesne, wielkoformatowe obrazy o tematyce, nawiązującej do projektów Edmunda Cieczkiewicza. Wykonał je bieszczadzki artysta malarz Tomasz Żyto-Żmijewski. Jego obrazy zawisły na ścianach tarnowskiego dworca kolejowego w dniu jego uroczystego otwarcia po gruntownie wykonanym generalnym remoncie. Tarnowski dworzec odremontowano z niespotykaną pieczołowitością. Jednocześnie należycie przystosowano go do obsługi podróżnych. W budynku dworca jest sześć kas biletowych, poczekalnia dla pasażerów, skrytki bagażowe i nowoczesny system informacji wizualnej. Toalety są przystosowane także dla osób niepełnosprawnych. Ponadto w budynku dworca jest bankomat, a także kafejki z dostępem do Internetu, saloniki prasowe, restauracje i punkty z małą gastronomią. Jest też księgarnia, biuro podróży oraz kwiaciarnia. Działa również Biuro Wystaw Artystycznych Galerii Miejskiej, wkrótce będzie też punkt informacji miasta Tarnowa. Wiele osób uważa, że po tym ostatnim remoncie hol i pomieszczenia tarnowskiego dworca PKP przypominają wnętrza eleganckich hoteli z początku XX wieku. Również na zewnątrz gmach ten wygląda dzisiaj szczególnie efektownie. Nie tylko ze względu na nową elewację, ale głównie za sprawą oryginalnej iluminacji całego dworca i jego otoczenia. Nocą dworzec wygląda bajecznie. Metamorfozie uległ też plac przed dworcem. Położono na nim nową nawierzchnię z kostki porfirowej i bazaltowej, sprowadzaną aż z Włoch. Wieczorami i nocą plac dworcowy rozświetlają stylowe lampy oświetleniowe. Cały budynek jest monitorowany, zarówno w środku, jak i na zewnątrz. Taki jest najpiękniejszy polski dworzec kolejowy XXI wieku.

28 grudnia 2010 PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. podpisały umowę na zaprojektowanie i modernizację linii kolejowej E30 między Krakowem i Rzeszowem. Całkowity koszt przedsięwzięcia wyniesie blisko 5 mld zł z czego unijne dofinansowanie w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko przekroczy 2,9 mld zł. Dzięki modernizacji pociągi osobowe na tej trasie będą osiągać 160 km/h, a towarowe – 120 km/h. Po zakończeniu prac w grudniu 2014 r. czas przejazdu pociągów pomiędzy Krakowem i Rzeszowem ulegnie skróceniu o 71 minut z 2 godzin 26 minut do 1 godziny 15 minut. Pociągi kursujące między Krakowem i Tarnowem, które obecnie pokonują tą trasę w 1 godz. 10 minut, po modernizacji będą jechać 37 minut. Podobnie będzie między Tarnowem i Rzeszowem. W ramach modernizacji całkowicie przebudowany zostanie układ torowy na odcinku o długości 138,9 km, a także 16 stacji kolejowych i 13 przystanków. Przebudowanych lub zbudowanych na nowo zostanie 346 obiektów inżynieryjnych, w tym 130 wiaduktów i mostów. Zaplanowano likwidację 47 przejazdów drogowych i zastąpienie ich obiektami bezkolizyjnymi. Inwestycja z racji swoich rozmiarów została podzielona na sześć przetargów na zaprojektowanie i wykonanie poszczególnych odcinków trasy. Będą one realizowane równolegle w latach 2011 – 2014.

30 grudnia 2010 Zawarta została umowa pomiędzy Oddziałem w Krakowie Centrum Realizacji Inwestycji spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. i Przedsiębiorstwem Napraw Infrastruktury w Warszawie na zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych dla zadania pod nazwą: „Modernizacja linii kolejowej nr 96 Tarnów – Leluchów na odcinku Tarnów – Stróże”, realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego. Termin rozpoczęcie robót został zaplanowany na maj 2011 roku. Zakres prac obejmuje między innymi wymianę nawierzchni na długości ok. 13 km, przebudowę 5 mostów i 4 przepustów, wymianę 9 rozjazdów, wymianę 80 słupów sieci trakcyjnej. W ramach tej inwestycji przewiduje się również budowę urządzeń sterowania ruchem kolejowym na mijankach w Łowczowie i Siedliskach, budowę systemu zdalnego sterowania na stacji Tuchów, wymianę półsamoczynnej blokady liniowej na szlakach Bobowa – Wilczyska i Wilczyska – Stróże, budowę urządzeń samoczynnej sygnalizacji przejazdowej na czterech przejazdach kolejowych oraz przebudowę urządzeń rogatkowych na dwóch przejazdach. Celem projektu jest poprawa i usprawnienie systemu transportu publicznego na obszarze województwa małopolskiego, przyczyniającego się do zwiększenia atrakcyjności gospodarczej regionu i systemu kolejowych przewozów pasażerskich.

28 stycznia 2011 Na małopolskie tory wyjechały dwa nowe, komfortowe pociągi, zakupione przez władze samorządowe Małopolski. Pierwszy kurs nowego pociągu zakończył się w Tarnowie. Pojazdy typu ACATUS-2 wyprodukowane zostały specjalnie na zamówienie Województwa Małopolskiego. Pociągi te osiągają prędkość nawet do 160 km/h. Planuje się, że w tym regionie będą obsługiwać różne połączenia. Pojazdy wyposażone są w 180 miejsc siedzących. Wagony posiadają obniżoną podłogę do wysokości 760 mm ponad główkę szyny. Składy przystosowano do obsługi podróżnych poruszających się na wózkach inwalidzkich, montując specjalne windy. W każdym pojeździe wydzielono 20 miejsc klasy 1. Pociągi wyposażone są w klimatyzację, monitoring wnętrza, instalację rozgłoszeniową i informacyjną. W sumie Województwo Małopolskie zakupiło pięć tego typu pociągów. Kolejne trzy wyjadą na tory Małopolski już latem 2011 roku. Całkowity koszt zamówienia, obejmujący zakup 5 pojazdów, wynosi ponad 91 mln zł. Inwestycja jest współfinansowana ze środków unijnych w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego. Dotacja unijna wynosi ponad 62 mln zł. Województwo przekazało te nowoczesne pociągi spółce samorządowej Przewozy Regionalne – Małopolskiemu Zakładowi Przewozów Regionalnych. Jeden ze składów regularnie kursuje na trasie Kraków Główny – Tarnów – Nowy Sącz.

2011 Dzień stacji Tarnów: z transportu kolejowego korzysta ponad 3000 osób, przejeżdża i odjeżdża we wszystkich kierunkach ponad 100 pociągów pasażerskich (osobowe, pospieszne, ekspresowe i międzynarodowe). Bieg rozpoczyna i kończy oraz przejeżdża tranzytem prawie 100 pociągów towarowych. Na Węźle PKP Tarnów jednak nie działa już samodzielnie żaden zakład kolejowy. Są tylko przedstawicielstwa spółek PKP S.A.: działy, sekcje i posterunki związane z ruchem pociągów pasażerskich i towarowych.

20 lutego 2011 155 LAT KOLEI W TARNOWIE

Opracowanie: Krzysztof Jasiński
PKP CARGO S.A.
Południowy Zakład Spółki w Nowym Sączu,
Sekcja Przewozów i Ekspedycji w Tarnowie

Zdjęcia i reprodukcje: Krzysztof Jasiński e-mail: kjasinski@tlen.pl

Źródło: Stanisław Potępa „Fiakrem po Tarnowie” Tarnów 1989 r.
Reprodukcje kart pocztowych i biletów ze zbiorów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie i Archiwum Państwowe w Tarnowie

Jej pierwowzorem były jasełka, wystawiane w kościołach. Jasełkami zwano nieruchome postaci, które oddają pokłon Dzieciątku. Stopniowo budyneczek czy daszek słomiany, który osłaniał jasełka, począł przybierać bardziej rozbudowane kształty. Szopką zwano i samą, znaną wszystkim doskonale, miniaturową formę architektoniczną i treść maleńkiego widowiska. Nieruchome jasełka tkwiły początkowo na centralnym miejscu, natomiast postaci rodem z misteriów, które były ośrodkiem akcji szopkowej, poruszały się. Osadzano je na kijach przesuwanych przez półokrągłe wycięcie, biegnące między ograniczającymi z dwóch stron całą płaszczyznę szopki wieżyczkami. Z czasem coraz więcej uwagi zaczęto zwracać na ruchome figurki. Jasełka przeniesiono na balkonik znajdujący się nad scenką centralną, aby nie przeszkadzały w toczącej się niżej akcji.
Szopki są nieodzownym elementem obchodów Bożego Narodzenia. Buduje się je w kościołach, zdobią nasze domy, nie rozstają się z nimi kolędnicy. A wszystko zaczęło się w małej miejscowości Greccio we włoskiej Umbrii gdzie po raz pierwszy, wraz ze swoimi braćmi franciszkanami, św. Franciszek urządził stajenkę betlejemską z biblijnymi postaciami. Ten prosty sposób trafił głęboko do wiernych. Z czasem pojawiały się nowe formy szopki, bardziej rozbudowane.
Polska szopka to fenomen kulturowy. „Szopka ludowa – czytamy w książce Ewy Fryś, Anna Iracka, Marian Pokropek “Sztuka Ludowa w Polsce” – wywodzi się z wielofigurowych scen, przedstawiających narodziny Chrystusa, ustawianych okresowo w kościołach katolickich od czasów średniowiecza. Niektóre z tych figurek zamieniały się w ruchome lalki, przy użyciu których odgrywano mikroprzedstawienia o świeckim na ogół charakterze. [...] Polskie władze kościelne w drugiej połowie XVIII wieku zabroniły urządzania podobnych widowisk, jako naruszających powagę uświęconego miejsca. Wskutek tych zakazów szopka z ruchomymi lalkami przeniosła się poza kościół, początkowo na ulice wielkich miast, skąd zwyczaj ten rozprzestrzenił się na miasteczka, a z kolei także i wsie całego prawie kraju”.
Szopka krakowska ma swoją wiekową tradycję, każdego roku, począwszy od 1937, w pierwszy czwartek grudnia na Rynku Krakowskim odbywa się konkurs organizowany przez Muzeum Historii Miasta. Pod koniec okresu międzywojennego, gdy zwyczaj kolędowania z szopką w Krakowie zanikał zaczęto ogłaszać w tym mieście konkursy na najpiękniejszą szopkę, które po drugiej wojnie światowej organizowane są corocznie.
Największa na świecie szopka powstała w Czechach. Ruchoma szopka Krýzovy jesličky została nawet wpisana do książki rekordów Guinessa, a podziwiać ją można w muzeum 0w Jindřichovym Hradcu. Monumentalne dzieło, składające się z prawie 1400 figurek, było tworzone przez ponad 60 lat!

Dużym zainteresowaniem w czasie świąt Bożego Narodzenia cieszy się ruchoma szopka ojców redemptorystów w Tuchowie, najbardziej znana w diecezji tarnowskiej. Znajduje się ona pod dziedzińcem w sanktuarium Matki Bożej Tuchowskiej i od lat stanowi atrakcję dla odwiedzających sanktuarium pielgrzymów.

Szopka powstała w 1975 r., a jej twórcą jest o. Kazimierz Zymuła. Konstrukcja składa się z 360 elementów. W centralnej części znajduje się stajenka betlejemska, w której nad Dzieciątkiem Jezus pochylają się Maryja, Józef i Trzej Królowie. Narodzonemu Zbawicielowi oddają też hołd polscy królowie, rycerze, szlachcice i mieszkańcy różnych części Polski w strojach regionalnych. Korowód zamyka postać Prymasa Tysiąclecia kard. Stefana Wyszyńskiego i papieża Jana Pawła II. Wszystkie postacie uruchamia specjalny mechanizm, sterowany elektronicznie. Dzięki temu można podziwiać kowala, który pracuje w kuźni, dzwonnika ciągnącego za sznur, tańczących weselników w strojach krakowskich, drwala rąbiącego drewno czy rybaka zarzucającego sieć na morzu. W szopce są też widoki “naturalne”, obrazujące morze, góry, plac zabaw czy ulicę w mieście. – Nad szopką przelatują nawet samoloty, znak współczesności, co obrazuje, że Chrystus rodzi się także w naszych czasach. Cały korowód przesuwa się przed betlejemską stajenką, nad którą wzlatują aniołowie. Szopka otwarta jest przez cały rok, ale najwięcej osób ogląda ją w okresie bożonarodzeniowym. Wśród odwiedzających przeważają dzieci z rodzicami.

Tekst i zdjęcia ruchomej szopki w Tuchowie: Krzysztof Jasiński

Bogdan Wszołek: – Nie trudno o taki pomysł u astronoma. Mocno zainspirowało mnie kiedyś obserwatorium astronomiczne na Kaukazie. Pracowałem tam przy sześciometrowym teleskopie, który Rosjanie zbudowali w latach siedemdziesiątych. Stwierdziłem wówczas, że warto zbudować swoje własne obserwatorium. Trzy lata później przystąpiłem do działania.

- Kiedy opowiadam turystom, że powstaje obserwatorium z prawdziwego zdarzenia w Rzepienniku Biskupim, drugie co do wielkości prywatne w Europie, to ludzie często zadają pytanie „Dlaczego akurat w Rzepienniku Biskupim?”

B.W.: – Chociaż swoje aspiracje naukowe zaspakajam na Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie i w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, to rodzinnie jestem związany z Rzepiennikiem. To urok rozgwieżdżonego rzepiennickiego nieba skłonił mnie kiedyś do wyboru drogi życiowej u boku Uranii. Dziś wiem, że są tu jedne z najlepszych w Polsce warunki do obserwacji nieba. Na jednej z polan wchodzących w skład moich posiadłości, na szczycie wzniesienia pośród lasów, z dala od sztucznych źródeł światła, jest odpowiednie miejsce dla obserwatorium.

- Zainteresowanie tematem jest już znaczne. Nawet jeden z nauczycieli ostatnio pytał czy może przyjechać z klasą do obserwatorium. Kiedy więc możemy spodziewać się oficjalnego otwarcia?

B.W.: – Rozpoczynając w 1998 roku budowę obserwatorium myślałem, że będzie mi potrzebne dwadzieścia lat na sfinalizowanie inwestycji. Dzisiaj wydaje mi się, że zdążę trochę wcześniej. Może oficjalne otwarcie nastąpi już w roku 2012? Liczę, że będę wówczas w stanie zabezpieczyć instrumentarium już na takim poziomie, jaki mnie zadowoli.

- Nocne niebo na Pogórzu może zauroczyć, jest co oglądać gołym okiem, a co dopiero przez teleskop.

B.W.: – O tak! Jest wiele obiektów na niebie szczególnie pięknych, gdy oglądamy je właśnie przez teleskop. Nadto, z użyciem teleskopu widać mnóstwo gwiazd, których żadną miarą nie da się zobaczyć nieuzbrojonym okiem.

- Z jakimi ośrodkami Pan współpracuje? Myślę, że pewne instytucje będą chciały wspierać Pańskie działania.

B.W.: – Naukowo współpracuję z wieloma ośrodkami w kraju i za granicą. Nie ma to jednak nic wspólnego z budową obserwatorium. Nie korzystam tu z żadnego instytucjonalnego wsparcia. Wszelkie koszty pokrywam z własnej kieszeni. Oficjalnie poprosiłem Uniwersytet Jagielloński o patronat nad obserwatorium i uzyskałem zgodę. Na ewentualną współpracę naukową z instytucjami można będzie liczyć dopiero po stworzeniu, własnymi siłami, placówki o odpowiednim poziomie.

- Myśląc o rozwoju turystyki w regionie, nie możemy się zamykać tylko na grupy studentów czy astronomów. Obserwatorium powinno być również dostępne dla grup zorganizowanych i indywidualnych turystów.

B.W.: – Właściwie takiego obserwatorium, jakie zamierzam zorganizować, to jeszcze w Polsce nie ma. Bo żadne obserwatorium w Polsce nie jest otwarte dla szerokiego odbiorcy. Nasze obserwatorium będzie miało funkcję dydaktyczną i merytoryczną. Turysta idący szlakiem będzie mógł tutaj zajrzeć, zobaczyć jak wygląda instrument, porozmawiać z astronomem, pooglądać piękne plansze o treściach astronomicznych. Zamierzam też zorganizować planetarium cyfrowe w obserwatorium. Wtedy, bez względu na porę dnia i pogodę, odwiedzający obserwatorium mieliby okazję przeżyć wspaniałą przygodę bliskiego spotkania z niebem.

- W okolicy nie ma podobnego obiektu. Usytuowanie obserwatorium na granicy województw małopolskiego i podkarpackiego stwarza również duże możliwości rozwoju ruchu turystycznego. Niedaleko z tego miejsca do Biecza, Gorlic, Jasła, Krosna, Tarnowa, Nowego Sącza, w Beskidy, Pieniny a nawet w Bieszczady. Szlaków przebiegających w bezpośredniej okolicy obserwatorium jednak nie ma. Podobno już jedna ze ścieżek biegnących w kierunku Biecza została nazwana ścieżką Św. Jadwigi?

B.W.: – Tak zwykłem nazywać drogę łączącą obserwatorium z moim domem w Rzepienniku Biskupim. Odcinek drogi biegnie granią, wzdłuż granicy pomiędzy Turzą i Rzepiennikiem Biskupim. Ścieżka Św. Jadwigi, bo obserwatorium będzie nosiło imię Świętej Jadwigi Królowej. W ciągu życia wielokrotnie miałem okazję polubić tą Świętą i wybrałem Ją na patronkę swojego obserwatorium. Tymi ścieżkami, dawnej Ziemi Bieckiej, dreptała Królowa Jadwiga i ufam, że spodoba się Jej to „łącze” pomiędzy Niebem i Ziemią, jakim jest budowane obserwatorium astronomiczne. Myślę, że powstanie kiedyś oficjalny szlak turystyczny, np. z Ciężkowic do Biecza, któremu nadadzą imię Św. Jadwigi.

Dalsza część wywiadu znajduje się na stronie Pogorza.pl – kliknij, aby czytaj dalej.

Wywiad przeprowadził Piotr Firlej – Centrum Usług Turystycznych www.cut.travel.pl

- Liczyliśmy mu 300 funtów, ważył ze 150 kilo, otyły mężczyzna, strasznie niedobry człowiek! Stał na rogu, gdzie poczta i sklep z zabawkami. Jeżeli widział, że ktoś idzie do pracy przy okopach później jak na siódmą, miał lagę i tą lagą niejednemu przyrżnął – relacjonuje wieloletni tuchowski nauczyciel, Eugeniusz Pyciński.
- Była taka pani, panienka, mówią, że niezwykłej urody, zdawało się, że „Plaga” to jej urodą czy ubiorem będzie zachwycony. Przyrżnął jej lagą ani się nie zastanawiał. Nikt jednak się z tego nie śmiał.

- Plaga chodził o lasce, jak mówili taki kulawy smok – wspomina Tadeusz Derus. Chop był fest, wysoki, gruby, ale taki nieznośny. Kiedy Niemcy stawiali ludzi w szeregu, to często ich bił „losicą”. Czasem cały dzień jeździł, czasem nigdzie nie wyjeżdżał, czwórkami sortował ludzi i wysyłał ich do roboty przy okopach.
W tym czasie Tadeusz Derus jeździł końmi z Bronisławem Wojtanowskim. – Bronka wytypowali, aby stał z wozem ze siedziskami na rynku. Jeżeli Plage chciał zobaczyć prace przy okopach, siadał i jechał z nim – mówi. – Pewnego razu, kiedy Bronisław Wojtanowski z Plagem jechali na plac koronacyjny, błota było dużo, a koła żelazne, wąskie. Na drodze leżał kołek. Przednie koła szły po osie w błocie i pchały go przed siebie. Jeden jego koniec wszedł między koło i tak nim zawinęło, że przeleciał tuż obok głowy Plagego. Jak ten Niemiec złapał tę „losicę”, to ładował z tyłu po głowie tego furmana, tego Wojtanowskiego za to.

Brat Tadeusza Derusa był kołodziejem – robił i naprawiał koła, przez większość czasu jednak chodził do pracy przy okopach. Furmani jeździli, wozy im się psuły, przyszedł jeden z nich na rynek z samym koniem. Plage zawrócił go do domu, bo nie miał wozu. Posłano gońca po kołodzieja, który pracował w tym czasie na Garbku. Ten wóz naprawił, jednak furman nie przychodził po niego, bo gdyby przyszedł i odebrał wóz, musiałby jechać do roboty, a tak to poszedł na rynek i Plage wrócił go do chałupy, bo wozu nie miał. – Wóz był naprawiony, ale wozu nie było – opowiada Tadeusz Derus. – Na pytanie gdzie ten wóz, furman mówił, że kołodziej nie naprawił. W sobotę po południu brat przyszedł do Tuchowa, bo dawali kartkę na chleb na marmoladę, raz na miesiąc nawet wódkę. Jak przyszedł, to pyta się go „Plaga” czemu wozów nie naprawia? Złapał lagę i zaczął się drzeć – „ja pójdę, to ci pomogę te wozy naprawiać” – ale go nie uderzył, tylko pogroził. Tę lagę widziałem, bom przecie na rynku bywał i koniem jeździł, taka drewniana, rzeźbiona.

Dobrze pamięta posturę i zachowanie SS-mana Marian Maciaszek, tuchowski szewc.
- To był taki grzmot chłop, nogi miał strasznie grube, jak potwór. Ważył ponoć aż 175 kilo. Zawsze chodził po cywilnemu, z ochroną. Kiedy ludzie go zobaczyli, to zmieniali kierunek, żeby się z nim nie spotkać. Każdego zmierzył przenikliwym wzrokiem. Wrzeszczał jak diabeł; miał taką mordę, że słychać go było na dwa kilometry. Każdy, kto przyjeżdżał do Tuchowa – nawet Oppermann z Woloszczukiem – musiał się u niego meldować.

14 sierpnia 1944 roku, esesmani przyjechali do Ryglic po kolejny kontyngent ludzi do prac przymusowych. Wtedy oddział partyzancki AK uderzył na nich. Zginęło pięciu bądź siedmiu Niemców. Według relacji ustnej Stanisława Derusa jednym z nich był Plage. W książce „Szli partyzanci” opisuje zdarzenie i śmierć jednej z ofiar, jednak nazwiska nie podaje.

Niemniej jednak Niemcy uciekali z Ryglic bardzo szybko, a Plage – według relacji Zenona Gruszczyńskiego, wówczas małego chłopaka, który mieszkał z rodziną pod jednym dachem z dowódcą tuchowskiego SS – „zerżnął się w gacie” ze strachu. Zaraz po jego powrocie, kiedy wyszedł z domu, zauważył, że Plage przy studni, gdzie stała stara pompa, pierze coś białoszarego”. – Mama mi powiedziała później – opowiada – że on ze strachu narobił w gacie i kiedy wrócili z akcji, to mu wstyd było oddać je do prania, zamiast wywalić je od razu. Potem się z tego w domu wielokrotnie śmiali, ale we własnym kręgu.

Wielu pamiętających II wojnę światową mieszkańców spotkało Plagego bądź słyszało o nim. Każdy z nich wspomina o ogromnej posturze, jego zaciekłości i bezwzględności. Doktor Krystyna Płońska, pamięta „zawsze wyprostowanego, głęboko w siedzeniu jadącego” dowódcę tuchowskiego SS, a Władysław Małopolski, który słyszał o nim kilkakrotnie, zapamiętał określenie „Diabeł ziemi tuchowskiej”.

Sprawą otwartą pozostaje fakt jego „zniknięcia”, bo „później coś się z nim stało”, ktoś inny słyszał, że „miał zginąć w Tarnowie lub za Tarnowem”.

Stanisław Derus w nagraniu filmowym opisuje akcję partyzancką w Ryglicach, w czasie której zginęło kilku Niemców, ale najważniejszym był oficer SS von Plage, który – jak się później okazało z dokumentów – był przed wojną attache wojskowym w Bułgarii, a więc to chyba nie „nasz” Plage.
Co się z nim stało, tego do końca nie wiadomo; większość z rozmówców pamięta go również z późniejszej fazy budowy okopów.

- On mieszkał u nas – relacjonuje Zenon Gruszczyński – i jak uciekał, to ta laga została; nikt w tym czasie u nas z laską nie chodził – jeszcze z taką lagą.

Laska Plagego została odnaleziona w październiku 2008 roku na strychu rodzinnego domu Zenona Gruszczyńskiego – naprzeciwko szkoły podstawowej, gdzie w czasie wojny mieszkał SS-man. Są na niej wyrzeźbione proste motywy, zawiera napisy „1944″, „Venus II”, „SS”. Miejsce, w którym Plage trzymał laskę, bijąc ludzi, jest mocno wytarte. Zdarta kora na jej końcu na długości z jednej strony 10 cm, z drugiej 20 cm potwierdza prawdziwość zeznań mieszkańców, ukazując okrucieństwo Niemca, którego niektórzy byli ofiarami.

Jest jeszcze z pewnością kilkanaście osób, które pamiętają postać niemieckiego SS-mana, wielu, którzy znają ciekawe szczegóły z czasów II wojny światowej.

Konieczne jest zorganizowanie na większą skalę akcji „ratowania pamięci”, która będzie miała na celu udokumentowanie życia mieszkańców Tuchowa w czasie okupacji, dla nas, żyjących dziś – bezpośrednim doświadczeniem historii, dla młodego pokolenia – lekcją patriotyzmu. Rezultaty tej akcji mogą być również bezcenną pamiątką po obchodach 670-lecia nadania praw miejskich miastu i siedemdziesiątej rocznicy wybuchu II wojny światowej.

Zostało ostatnich kilka lat, aby móc rozmawiać z naocznymi świadkami tamtych wydarzeń. Ratujmy więc to, co mogą pozostawić najstarsi mieszkańcy naszego miasta dla przyszłego pokolenia – prawdę o czasach sprzed ponad pół wieku, wspomnienia z młodych lat, wrażenia, odczucia, spostrzeżenia.

Wkrótce będzie za późno!

Opracowanie i zdjęcia: Piotr Firlej

Wywiady przeprowadzone przez Monikę Marszałek i Piotr Firleja w latach 2007-2009 z:
Tadeuszem Derusem, Zenonem Gruszczyńskim, Marianem Maciaszkiem, Władysławem Małopolskim, Krystyną Płońską, Eugeniuszem Pycińskim.

Nagranie dźwiękowe Stanisława Derusa, przegrane z wersji filmowej, dostarczył Jacek Łezeba.
Podpowiedzi merytorycznych w czasie prowadzenia akcji udzielił Antoni Dawid.
Adiustacji tekstu dokonał Józef Kozioł.

Źródło:
Tuchowskie Wieści 4(112)/2009

Artykuł dzięki uprzejmości:

Źródło tekstu: www.tuchow.pl

Zdjęcia z dnia 6 listopada 2009r. – autor: Wiktor Chrzanowski

Zdjęcia archiwalne, źródło: tuchow.pl – zdjęcia dodali: S.Cz, Triks, Jariko

Zbliża się 91. rocznica odzyskania niepodległości, z tej okazji organizowanych jest wiele uroczystości upamiętniających tę rocznicę. W szkołach organizowane są akademie, na cmentarzach legionistów huczne uroczystości, TVP pokaże transmisję z głównych uroczystości w Warszawie, specjalne wejścia oprawowe z Muzeum Wojska Polskiego oraz dokumenty, filmy, reportaże i relacje w programach informacyjnych.
Warto wziąć udział w którychś z tych wydarzeń i utrwalić wiedzę i postawę patriotyczną.

Zachęcamy do wysłuchania audycji radiowej zrealizowanej przez Radio Kraków:

Strona www gospodarstwa Paryja: www.paryja.pogorza.pl

O gdybyśmy umieli własne dzieje czytać,
I każdą garść ziemi o przeszłość zapytać:
Ach, z jakażby miłością rzekła nam o sobie
I o życiu pradziadów i pradziadów grobie.
Wincenty Pol

- Były tutaj dwa; w tego drugiego pioruny biły częściej; co burza, to rysa się tam na jednym lub drugim pojawiała, w końcu tamten w latach 60. usechł. Stał tak kilka lat, aż w końcu przyszła burza od południa, podgniłe korzenie nie wytrzymały, wiatr silniejszy zawiał i drzewo runęło – mówi Eugeniusz Wojtanowski. Leżał tam jeszcze przez ponad 20 lat. Ten, co przetrwał do dziś, był wytrzymalszy, miał może trochę więcej szczęścia. Tutaj również czas odcisnął swoje znamię.

- Dębem – olbrzymem interesował się na początku lat 90. o. Henryk Pagiewski. Był on niewątpliwie pierwszym, który docenił jego walory historyczne, kulturowe, przyrodnicze i rozpoczął je propagować. Po jego interwencji obcięto suche gałęzie i konary, odciążono go w ten sposób. Przejawem sympatii do dębu był wiersz, który napisał:

Do dębu – olbrzyma stojącego samotnie w gospodarstwie państwa Cichów w Tuchowie.
Nawet nie masz tabliczki,
Żeś „pomnik przyrody”,
Piękniejszy niźli „Bartek”,
Co jest naszą chlubą…
Jesteś z nami lat setki,
A więc bardzo długo -
Wielki, cichy czarodziej…

Wdarłeś się w tę ziemię
Wielkością korzeni,
Pniesz się w niebo
Burzą skrzywionych gałęzi,
Jesteś jak krzyk ramion
Z pomnika Zadkina…
I sam twardo stoisz,
Bo się zła nie boisz…

Dlategoś ciągły symbol
Wytrwania i mocy,
Mimo burz i zawiei,
Czy to w dzień, czy w nocy
Ciągle dzielnie trwasz,
Mając „jedną twarz”…

Bity deszczem i gradem,
Targany przez wiatr,
Zawsze hardy i piękny
Jak alpejski kwiat…
Pełen liści lub nagi,
Obdarty z zieleni,

Ale zawsze wierny
Matce: polskiej ziemi…
Przetrwałeś bardzo wiele
Upadków i wzlotów,
Najazdów, „łapanek”,
Zdrad, wojen i „rzezi”,
Morderstw, grabieży…

Jesteś jak chłop z polskiej wioski,
Co w pędzie za chlebem,
Wolnością i pracą -
Wciąż tęskni: za niebem…
Zawsze trwa!
„Żywi, broni i chroni!”…

O. Kazimierz Plebanek – redemptorysta z tuchowskiego klasztoru całym sercem popiera pomysł, sam jest inicjatorem wskrzeszenia działań akcji ratowania dębu. Jak mówi: – „Ocalić od zapomnienia” – zechciejmy to hasło odnieść nie tylko do nowo posadzonych dębów „katyńskich”, również do dębu olbrzyma – liczącego setki lat, rosnącego w obejściu gospodarstwa państwa Cichów. Jak zauważa – dąb staruszek to osobliwość przyrodnicza Tuchowa, a w Tuchowie mało znany. Należy go rozreklamować, znaczyć na mapach szlaków turystycznych, pokazywać młodzieży dzieciom. Dobrze, że posadzono nowe dęby, ale ratujmy też te stare. Nasz dąb jest spróchniały wewnątrz, prosi o ratunek. Czy znajdą się fundusze na jego konserwację?

Dąb spoglądający ze wzniesienia na dolinę, klasztor i otaczające je wzgórza był świadkiem wielu wydarzeń historycznych. Rośnie w sąsiedztwie prawdopodobnej lokalizacji gródka Bolesława Chrobrego, w miejscu wędrówek pielgrzymich, jarmarcznych z Zalasowej, Ryglic, Jodłowej, Jasła. Tutaj często zatrzymywano się w jego cieniu, odpoczywano, nabierano sił do dalszej wędrówki.

Dąb wplótł się również w zawieruchę wojenną I wojny światowej. Kiedy armia austro-węgierska w czasie operacji gorlickiej 2 maja 1914 roku zaatakowała na odcinku Tarnów – Tuchów – Ciężkowice – Łużna – Gorlice armię rosyjską, wówczas podchodzący wąwozem od strony Kielanowic żołnierze postanowili ostrzeliwać z moździerza stacjonujące na wzniesieniach pod lasem Soślina i Lasem Tuchowskim, w przysiółkach Zamośniki, Betlejem, Stecówka wojska rosyjskie. Dęby stojące na Roli zasłaniały atakującym pole ostrzału. Austriacy przyszli więc z toporami wyciąć oba drzewa. Jednak Agnieszka Wojtanowska, chcąc ratować dęby, „nałapała kur i dała im, a oni odstąpili od pierwotnego zamiaru”.

Pod koniec II wojny światowej, tuż pod dębami, mieszkańcy Tuchowa i okolicznych wiosek budowali na zlecenie hitlerowców „dekonki” – rowy, stanowiska strzeleckie, bunkry. Pod dębem po wojnie znajdowała się kładka, którą zawieszono nad rowem, przez który przeprowadzano krowy na pastwisko. Tutaj odpoczywali również pielgrzymi przybywający na odpust tuchowski. W gospodarstwie na Roli nocowało się w zasięgu jego olbrzymich ramion, „na strychu, w kumorze, w stodole”. Pielgrzymów co roku było bardzo wielu. Przychodzili, przyjeżdżali furmankami, indywidualnie oraz w zorganizowanych grupach. W czasie tych kilku lipcowych dni było tutaj bardzo gwarno.

Dzisiaj… „Swoi w ogóle nie interesują się jego losem”, dlatego podejmujemy próbę uświadomienia i przywrócenia znaczenia dębu, większej popularności tego miejsca wśród mieszkańców, turystów, pielgrzymów. Zwracamy uwagę na potrzebę natychmiastowej pomocy w jego zabezpieczeniu. Taka potrzeba zaistniała już w przypadku oderwanego w 2008 r. konaru. Wówczas, pomimo zgłoszenia prośby o jego usunięcie i zabezpieczenie dębu, nie otrzymano pomocy ze strony odpowiedzialnych instytucji samorządowych.

Chcąc właściwie promować region, należy podejmować konkretne działanie w celu ratowania dziedzictwa naszej gminy. W przypadku dębu – olbrzyma należy przede wszystkim rozpocząć prace restauracyjne, gdyż czas w tym przypadku działa na jego niekorzyść. Należy zastosować podpory podtrzymujące konary, zainstalować piorunochron. Jest to duży, ale niezbędny koszt, który musi zostać poniesiony przy realizacji tego zadania. Ustawienie ławek, stolików, tablicy informacyjnej nie jest wielkim wysiłkiem, a początkiem czegoś dobrego, miejscem odpoczynku na szlaku turystycznym, miejscem docelowym w czasie spacerów po najbliższej okolicy.

W przyszłym roku mija 670-lecie lokacji miasta Tuchowa, a przecież „nasz” dąb, według miejscowego podania, został zasadzony w tym samym roku! Był świadkiem jego wzlotów i upadków, wojen, życia codziennego jego mieszkańców.

Trwa na wzgórzu – niemy świadek historii Tuchowa!

Informacji o dębie udzielili:
o. Jan Słowik
o. Kazimierz Plebanek
Antonina Cich
Małgorzata Cich
Tadeusz Derus
Eugeniusz Wojtanowski

Rozmowy przeprowadził i materiał opracował Piotr Firlej

Artykuł pochodzi z Tuchowskich Wieści, rok XIX, Nr 3/111

Źródło: pogorza.pl

3. Rozmawiajmy z dzieckiem jak najwięcej, interesujmy się jego sprawami, starajmy się wyjaśniać różne sytuacje, zaglądajmy do zeszytów i książek. Niech dziecko wie, że się nim interesujemy, że on i jego sprawy są dla nas ważne. Jeśli jesteśmy zmęczeni lub nie mamy akurat czasu, nie mówmy: ?Daj mi święty spokój! Radź sobie sam!” Poprośmy, aby zajęło się czymś innym, aż będziemy mogli mu pomóc. Jeśli jest samodzielne, może odrobić zadanie samo, ale obiecajmy, że je sprawdzimy później. Motywowanie do nauki to codzienny, niełatwy obowiązek rodziców. W obecnej dobie zapracowani i zabiegani nie zawsze jesteśmy w stanie dopilnować dzieci w nauce. Jednak, jeśli chodzi o dobro naszych dzieci, w żadnym wypadku nie można tłumaczyć się brakiem czasu. Nie wystarczy zadanie pytania: ?Lekcje odrobione??, aby wykazać się rodzicielskim zainteresowaniem nauką dziecka. Nawet wtedy, kiedy nie potrzebuje ono naszej pomocy dobrze jest przeznaczyć, choć kilka minut na sprawdzenie pracy domowej, czy zrobienie z dzieckiem jakiejś powtórki.

4. Pozwólmy, aby dziecko wyraziło, co czuje. Jeśli np. mówi: ?Nie cierpię chemii”- powiedz: ?Nie musisz lubić wszystkich przedmiotów, ja też nie lubiłam fizyki. Ale to nie znaczy, że nie trzeba się tego uczyć. Każdy człowiek robi rzeczy, na które nie ma ochoty. Nie zawsze chce mi się iść do pracy, ugotować obiad, posprzątać, ale wiem, że muszę. Ja mam swoje obowiązki, a ty swoje. Im lepiej je wykonasz, tym mniej będziesz miał problemów w dalszej nauce i w życiu”. Rodzice muszą znaleźć czas na wspólne rozmowy ze swoimi pociechami, spacery, dyskusje na temat bieżących wydarzeń. Jeśli mają czas na wspólne oglądanie filmu, to muszą też mieć czas na rozmowę o filmie. Takie rozmowy, gdy wymieniane są poglądy, to najlepsza okazja, aby zobaczyć, co dla dziecka jest ważne, co się liczy, jak ocenia siebie.

5. Zachęcajmy dziecko do aktywności podczas lekcji. Dzięki temu będzie bardziej skupione, więcej zapamięta, a nauczyciel pozytywniej je oceni. Jeśli dziecko jest nieśmiałe, zaproponujmy, aby zgłosiło się, chociaż raz dziennie i pytajmy w domu, czy to zrobiło.

6. Postarajmy się, aby nasze dziecko miało możliwość rozwijania swoich zainteresowań i zdolności na zajęciach pozalekcyjnych, nie tylko w szkole. Zachęcajmy do udziału w nich, ukazujmy zalety i korzyści. Dziecko nie jest na tyle dojrzałe, aby wiedzieć, co jest dla niego dobre, co mu się w życiu przyda. Czasem trzeba je popchnąć w odpowiednim kierunku, a nawet zmusić do podjęcia próby. Dzięki temu nauczy się podejmować ryzyko w dorosłym życiu i nie oceniać bez sprawdzenia.

7. Główne grzechy rodziców, które osłabiają u dziecka motywację do nauki to: rodzicielska nadgorliwość (rodzice wykonują część zadań za dzieci, na co one coraz chętniej przystają), wygórowane ambicje (kiedy dziecko nie może im sprostać, boi się nawet prostych zadań, jest cały czas spięte, popełnia błędy, boi się reakcji rodziców ? w konsekwencji może nabawić się nerwicy), brak wymagań (rodzice z góry zakładają, że dziecko sobie nie poradzi, nie wierzą w jego możliwości lub w ogóle nie interesują się jego nauką albo biorą niezdrowy przykład ze swoich rodziców, którzy też nie pomagali), brak zgodności postaw i zdań obojga rodziców ( każde mówi i wymaga czego innego, tylko jedno okazuje zainteresowanie i radość z osiągnięć dziecka).

8. Pamiętajmy! Motywacja do nauki i zrozumienie przez dzieci potrzeby uczenia się są podstawą i kluczem do sukcesów w nauce, na miarę możliwości każdego dziecka.
Na osłabienie motywacji może mieć wpływ brak niezbędnej energii potrzebnej do nauki. Dzieje się tak wówczas, kiedy dziecko nie otrzymuje odpowiedniej stymulacji do nauki, kiedy nie jest właściwie pobudzane do pracy szkolnej. Motywację może obniżać brak systematycznego zainteresowania rodziców osiągnięciami szkolnymi dziecka. Chęć do nauki może być wygaszana przez okazywanie braku wiary w dziecko, zwątpienie w jego możliwości.(?Z ciebie i tak nic nie będzie?, ?wiedziałem, że dostaniesz jedynkę?). Należy zawsze doceniać wysiłek i starania dziecka, a nie tylko efekt końcowy. (?Jestem z ciebie dumny, bo wiem, że się starałeś?, ?Przykro mi, że nie przygotowałeś się do tej klasówki, ale wiem, że następnym razem się postarasz?).

Pamiętajmy, że pomimo problemów i trudności, jakie napotkamy w pracy z naszymi dziećmi, zawsze powinniśmy kierować się bezwarunkową miłością i akceptacją niezależnie od wyników w nauce. ?Jesteś moim dzieckiem i dlatego kocham cię bez względu na wyniki w nauce?.

Wnioski:
1. Konsekwencja w kontrolowaniu pracy dziecka.
2. Podnoszenie u dzieci wiary we własne możliwości, zachęcanie do aktywności podczas lekcji.
3. Poświęcanie więcej czasu na rozmowy o szkole, o ich zainteresowaniach, o tym, co chciałyby robić w przyszłości

Oprac. Ewa Dydyk